Dankbaar tijdens een crisis?
Dankbaar tijdens een crisis?
Vraag: Op uw site heb ik gelezen dat we ook tijdens een crisis dankbaar kunnen zijn, dankbaar voor de gelegenheid die de crisis biedt. Zou u iets meer kunnen zeggen over hoe we gebruik kunnen maken van deze gelegenheid? Leslie J., MA, USA.
Antwoord:
Beste Leslie,
‘Crisis’ komt van een Grieks woord, dat ‘uitzeven’ of scheiden betekent. In een crisis gaat het om iets dat van wezenlijk belang is. Crisis is uitzeven, het is onderscheid maken tussen dat wat levensvatbaar is en dus mag blijven én dat wat losgelaten moet worden. Als je dit beeld van een ‘zeef’ voor ogen houdt, vind je in iedere crisis drie belangrijke elementen.
Begin jaren 1970 voegden kooplui in het zuiden van India zand en een beetje grint aan rijst toe om er meer geld voor te krijgen. Zo kon de rijst niet gekookt en gegeten worden. Schone rijst was gewoon niet te krijgen. Dit zorgde voor een kritieke situatie zonder een pasklare oplossing. Dit is het eerste element in een crisis, de erkenning dat je in een impasse zit.
Er moest iets gebeuren. Er moest een manier gevonden worden om de rijst te scheiden van zand en grint. Dit lukte met grote zeven van draadgaas. Overal moesten vrouwen, voordat er gekookt kon worden, urenlang eerst grote zeven schudden om de rijst van het zand en het grint te scheiden, en daarna met een hele kleine zeef het fijne zand van de rijst. Fijn materiaal gaat door de gaten in de zeef; grof materiaal blijft achter op het draadgaas. Er verdwijnt iets en er blijft iets achter. Alleen maar het zand-rijst-grint mengsel op de zeef leggen, levert niets op. De vrouwen moesten de zeven heen en weer schudden. Iets van je afschudden, het tweede element in een crisis, vraagt om actie.
Eerst komt het inzicht dat je op een dood spoor zit. Vervolgens voel je dat je iets van je moet afschudden. Maar hoe wisten de vrouwen wat ze moesten doen? Op een of andere manier, op een keer, leerden ze dat ze een zeef konden gebruiken om de rijst van het zand te scheiden. Deze kennis kwam door innerlijke leiding, het derde element in iedere crisis. Innerlijke leiding zegt je wat je moet doen wanneer je geconfronteerd wordt met een crisis. Zonder deze innerlijke leiding weet je niet wat je moet doen om iets wat moet verdwijnen, van je af te schudden.
We moeten iets doen met de impasse, namelijk deze herkennen. Soms zitten we op een dood spoor, zien dat niet, en lopen dan met ons hoofd tegen de muur. Hoe eerder je dat merkt, des te eerder houd je op met tegen die muur te lopen. Alertheid! Waakzaamheid helpt ons een impasse te herkennen.
Maar vaak is er iets dat waakzaam zijn in de weg zit: het toegeven dat we voor een muur staan. En dat iets is angst. Angst verlamt ons. We kunnen niet meer denken. We zien niet dat het een impasse is. Wat is het tegenovergestelde van angst? Acceptatie? Vreugde? Bevrijding? Geloof? Er zijn veel antwoorden op deze vraag, maar voor mij is duidelijk dat geloof het beste past als tegenstelling tot angst. Mensen herkennen dit vaak niet omdat ze ‘geloof’ verwarren met ‘geloofsovertuigingen’. Nu kan je geloofsovertuiging je in veel gevallen helpen, maar geloofsovertuigingen kunnen ook een kooi zijn waarin geloof gevangen zit. Ik bedoel met ‘geloof’ moedig vertrouwen. Dit is de grondbetekenis van geloof: de tegenpool van angst.
Je moet hier wel een onderscheid maken omdat veel angsten in het leven gezond en terecht zijn. Die heb je nodig en ze zijn prima. De angst waar we het hier over hebben is ‘vreesachtigheid’, de onberedeneerde angst. Maak een lijstje van al je angsten en bekijk ze een voor een om te zien welke van jouw angsten onzinnig zijn. Is deze angst terecht? Zeg ja, als je twijfelt. Vroeg of laat kom je bij angsten die absoluut onzinnig zijn. En dan kun je alleen maar je hoofd schudden en jezelf afvragen “Waarom heb ik die angst?”. Dat is een ongezonde angst; het is vreesachtigheid, het tegenovergestelde van vertrouwen.
Wat hebben we nodig nadat we eenmaal de impasse hebben onderkent? Het tweede element, het van je afschudden, vraagt durf, de moed om alles wat de impasse met zich meebrengt, te doorstaan. Deze moed heeft veel te maken met de vaak verkeerd begrepen religieuze term ‘losmaken’. Als er niets is dat los gemaakt kan worden, als het zand en de rijst en het grind een natte klomp vormen, dan gaat er niets door de zeef. Dan zitten we vast. In een impasse moet iets los worden gemaakt. En als alles goed gaat, wordt dat los gemaakt wat niet uitvoerbaar is, dat wat geen kans heeft om te overleven, wat ons tegen houdt en ons naar beneden trekt. […]
Vervolgens komen we bij het derde element: innerlijke leiding. We hebben leiding nodig anders weten we niet wat we van ons af moeten schudden en hoe we aan de andere kant van die schijnbaar ondoordringbare muur kunnen komen. Die leiding is wat ik levenskracht of zegen genoemd heb. De levenskracht die altijd door ons heen stroomt ook wanneer we ons daar niet van bewust zijn. Als we tegen een muur op lopen en we stellen onszelf open en vragen: ‘Waardoor kan ik me nu laten leiden? Ik ben hulpeloos maar ik vertrouw erop dat er ergens een aanwijzing komt’, dan krijgen we altijd een antwoord. Soms wijst ons iets onverwacht de weg. We lezen iets dat direct op onze situatie van toepassing is, of we ontmoeten iemand die precies het juiste zegt. Soms vindt dit opnieuw richting zoeken helemaal innerlijk plaats: door een droom, door een ongevraagd inzicht of door een gelukkig toeval. En opeens is daar de wegwijzer die we nodig hebben. Wat we mee moeten brengen in de crisis is vertrouwen.*
Maar dat is precies ons probleem. Het is gewoon te mooi om waar te zijn. We zijn niet in staat te vertrouwen. Daarom vraag het een enorme inspanning van ons hart. Inspanning waarvoor? ons over te geven aan die innerlijke leiding. We kunnen er echt op vertrouwen dat deze innerlijke leiding ons door de crisis heen zal helpen. Ze is er altijd. Ze is de vaste grond waar alles op rust.
Je broeder David
Br. David heeft dit advies geschreven rond 2011.
* Het fragment over innerlijke leiding is overgenomen uit Muziek van de stilte, Sext, p. 92, 2022)